Doktor Józef Gardulski, lekarz: „Jego śmierć była dla nas wszystkich zaskoczeniem. Ostatnio czuł się lepiej. Przed kilkoma dniami miał zdjęcie płuc. Pierwszy raz zobaczyłem wyraźną poprawę”. Mimo to Gielniak umarł – na serce. 28 maja 1972 roku. Pozostawił po sobie ledwie sześćdziesiąt osiem grafik, które mozolnie wydłubywał w linoleum przez piętnaście lat. W tym samym czasie walczył z chorobą, uciążliwymi zabiegami i zamknięciem na iście mannowskiej „Czarodziejskiej Górze” – w sanatorium Bukowiec w pobliżu Kowar.

Przyjazd
Pochodził z rodziny polskich emigrantów mieszkających we francuskim Danain. Gdy miał trzynaście lat, starszy brat zaprowadził go do École des Beaux Arts w Valenciennes. Wystarczyło, że pokazał rysunki i z miejsca został przyjęty. Wspominał potem, jak w pracowni czuł się nieswojo „ wśród brodatej cyganerii artystycznej”. Na zajęcia chodził raz w tygodniu, ale musiał przerwać naukę – rodziny nie było stać na czesne.
Pewnego dnia, wędrując ulicą, przez otwarte okno w suterenie zauważył staruszka, który malował leśny pejzaż. Gdy zobaczył, że chłopiec mu się przygląda, zagadnął go. To był początek przyjaźni. Emeryt okazał się klepiącym biedę malarzem akademikiem.
Kilka lat potem młody Józek wygrał lokalny konkurs malarski. W nagrodę mer miasta ufundował stypendium na akademii w Paryżu. Gielniak jednak ją odrzucił, bo przed oczami stanął mu los przyjaciela staruszka. Nie chciał skończyć jako zawodowy malarz, w ubóstwie. „Przyjąłem propozycję polonijnych działaczy – studia konsularno-dyplomatyczne w Polsce” – napisał w jednym z listów. Aby poprawić polszczyznę, wyjechał do Paryża i uczył się w polskim liceum. Tuż przed maturą lekarze stwierdzili u niego gruźlicę. Mimo to w 1950 roku wyjechał do Polski.

Szybko okazało się, że choroba nie pozwala mu na naukę. Trafił do szpitala. Gdy miał przerwy w leczeniu, dorabiał jako dekorator wystaw. W końcu jednak zdecydował, że poświęci się sztuce – złożył podanie o przyjęcie na uczelnię artystyczną w Toruniu. Nic z tego nie wyszło, bo w ciężkim stanie znów wylądował w szpitalu. Tam lekarze zdecydowali, że musi odpocząć w sanatorium. Pojechał do Bukowca na Dolnym Śląsku. Przez trzy lata medycy próbowali postawić go na nogi, ale bezskutecznie, choć „ilość zjedzonej przez niego streptomycyny można liczyć w kilogramach”. Jedno płuco pacjenta nie pracowało w ogóle, a połowa drugiego ciągle niedomagała. Wojciech Siemion, przyjaciel artysty, wspominał, jak kiedyś objął go na powitanie i poczuł, że Gielniak jest właściwie „pusty w środku”. Pod żebrami nie było nic.

Wątpliwości i rozwiązania
Kierownictwo sanatorium zdecydowało, że młody polonus musi zostać w Bukowcu na zawsze. Dostał pracę w archiwum i niewielkie mieszkanko służbowe. Znów zainteresował się sztuką. Zaczął korespondować ze Stanisławem Dawskim z wrocławskiej ASP, który zgodził się na indywidualny tok nauczania. Józef wysmażył podanie, argumentując prośbę robotniczym pochodzeniem i członkostwem w Towarzystwie Przyjaźni Francusko-Radzieckiej. Załączył nawet szkic malunku ściennego, ilustrującego słowa Międzynarodówki: „Myśl nowa… wiedzie nas na bój”. Udało się! Gielniak został studentem Dawskiego, który doradził linoryt.

I nagle zrobiło się głośno o nieznanym gruźliku. Zachwycony Jerzy Stajuda pisał, że pozycję w świecie sztuki wyrobił sobie „kilkoma małymi linorytami umieszczonymi po kątach w salach wystawienniczych”. Rozpoczęły się pielgrzymki do Bukowca, każdy chciał poznać artystę. A tam czekał mężczyzna wysoki, szczupły, ciemnowłosy, mówiący z francuskim akcentem.
Pielgrzymowali krytycy Stajuda i Witz, pielgrzymował malarz Dawski, kolekcjoner Siemion i wreszcie grafik Jerzy Panek, największy przyjaciel Gielniaka. Przedziwna to była para. Panek klockowaty, lekko zapuszczony, głośny i rubaszny. Gielniak elegancki, spokojny, elokwentny. Panek „haratający” drewno mocarnymi uderzeniami dłuta, Gielniak powolnie dłubiący w linoleum subtelne kształty.